Meteory

 

W północno - zachodniej części Tesalii wznoszą się wielkie twory skalne. Położone są pomiędzy masywami Pindos i Antichasion. Ten niezwykły, kamienny las powstał na przestrzeni wieków na wskutek skomplikowanych procesów geologicznych i fizycznych, których do końca wyjaśnić nie sposób. Najprawdopodobniej skały te zostały utworzone poprzez naniesienie kamieni, namułów i iłów, przez wody prehistorycznego, ogromnego jeziora utworzonego w niecce tesalskiej. Wskutek procesów geologicznych wody te znalazły ujście do morza Egejskiego poprzez wąwóz Thembi. Erozja wodna połączona z późniejszym wietrzeniem, trzęsieniami ziemi, itp. wyrzeźbiła w skałach niezwykłe twory, których wysokość względna sięga 400 metrów. W XIV wieku św. Atanazy nazwał je "meteora" co oznacza - "zawieszone w powietrzu".

Święte Meteory to najważniejsze po Świętej Górze Athos centrum Monastycyzmu położone na terytorium Grecji. Pierwsze ślady osadnictwa mnichów - eremitów osiedlających się w skalnych grotach Meteorów notowane są na przełomie XI i XII wieku. Kształtuje się wtedy mała wspólnota zakonna - Skit Doupiannis. W wieku XIV na największej skale kamiennego lasu - Mega Meteora (lub Platilifo Meteora) Św. Atanazy (Athanasios) nadaje zgromadzeniu mnichów  cenoboficzną formułę tworząc pierwszy zorganizowany klasztor (monastyr). Od tego czasu utworzono 24 monastyry oraz liczne jaskinie - pustelnie, kaplice, słupy, itp. Do dnia dzisiejszego funkcjonuje jedynie sześć z nich a po wielu zachowały się zabudowania sakralne bądź ich ruiny.

Czynnymi do dziś monastyrami są:

- Monastyr Wielka Meteora (Megalo Meteora) pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego
- Monastyr Świętego Mikołaja Odpoczywającego (Agios Nikolaos Anapawsa)
- Monastyr Warłama pod wezwaniem Wszystkich Świętych
- Monastyr Świętej Trójcy (Agia Triada)
- Monastyr Świętego Stefana (Agios Stefanu)
- Monastyr Rusanu pod wezwaniem Św. Barbary

Monastyr Wielka Meteora został założony  około 1340 roku przez przybyłego ze zgromadzenia Athos Św. Atanazego z Meteor (1302 - 1380). Legenda mówi, że Św. Atanazego wniósł na szczyt skały wielki orzeł. Najstarszym zabytkiem Monastyru jest XIV cerkiew pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego (przebudowana w XVI wieku - część prezbiterium). W prezbiterium znajdują się freski z roku 1483, zaś malowidła przedsionka i  części głównej prezbiterium pochodzą z roku 1552. Oprócz świątyni niezwykle interesującym obiektem jest XVI wieczny reflektarz klasztorny pełen bezcennych zabytków "kuchennych" a także dwa niezwykle cenne średniowieczne gobeliny - epitaphiosy. W 1520 wzniesiono zachowaną do dziś wieżę z balkonem, na którą za pomocą sieci mnisi dostawali się do monastyru. Schody i wykute w skale tunele, którymi dziś dostajemy do klasztoru powstały dopiero w XX wieku. W wieży umieszczone jest muzeum folkloru gromadzące zabytki kultury materialnej naczynia i narzędzia pracy mnichów. Wchodząc do monasteru mijamy pomieszczenie, w którym gromadzono kości i czaszki mnichów. W monastyrze znajduje się także muzeum historyczne z bezcennymi zabytkami religijnymi; złote encykliki, mszały, pisma liturgiczne, ikony bizantyjskie z XIV wieku i późniejsze oraz pisma historyczne o wielkiej wartości. Oprócz nich eksponowane są świadectwa historyczne wojny narodowo-wyzwoleńczej z lat 1821-27. Stroje ludowe, zbiory filatelistyczne i  wiele innych. Można też nabyć tu publikacje dotyczące Meteorów, nagrania muzyki chóralnej, itp. Oprócz wymienionych w monastyrze znajdują się jeszcze (nieudostępnione do zwiedzania): Szpital - Dom Starców (1572 r.), kaplica pod wezwaniem Św. Jana Chrzciciela (I polowa XVII wieku), kaplica pod wezwaniem Bogurodzicy (XIV wiek), kaplica pod wezwaniem Św. Konstantego Heleny (1789 r.).

Monastyr Świętego Mikołaja Odpoczywającego położony jest niedaleko miejscowości Kastriaki pomiędzy ruinami monastyrów Chrystusa Pantokratora i Św. Jana Chrzciciela. Podobnie jak w innych monastyrach zorganizowane życie zakonne pojawiło się tu w XIV wieku, kiedy wybudowano na skale kościół pod wezwaniem Św. Mikołaja. Charakterystyczną cechą monastyru jest jego trzypiętrowa konstrukcja. Wynika to po części z szczupłości miejsca na skale, na której zbudowany jest monastyr. Szczególnie cenne są tu freski umieszczone na kopule cerkwi (świątynia zbudowana jest na drugim piętrze klasztoru). Freski te są dziełem  malarza z Krety Theofana Strelitza zwanego Bafą. Malarz ten jest uważany za założyciela szkoły kreteńskiej malarstwa religijnego. Freski te są najwybitniejszymi zabytkami malarskimi zachowanymi w monastyrach Meteorów. Na pierwszym piętrze monastyru znajduje się krypta z kaplicą Św. Antoniego na ścianach której zachowały się freski z XIV wieku. Trzecie piętro zajmuje reflektarz, kaplica Św. Jana Chrzciciela oraz "osteofilakio" miejsce przechowywanie doczesnych szczątków mnichów.

Monastyr Świętego Warłama nazwano od imienia ascety Warłama żyjącego w XIV wieku. Monastyr zbudowano w latach 1517-18 pod kierunkiem mnichów braci Św. Theofana i Św. Nektariusza. Główna cerkiew monastyru - cerkiew Wszystkich Świętych została wybudowana w tzw., stylu athoskim (ukształtowanego na świętej górze Athos). Freski prezbiterium i przedsionka pokrywają XVI wieczne freski Franka Katelano i braci Jerzego i Franka Kotnari.  W reflektarzu znajduje się obecnie muzeum posiadające interesujące zabytki sztuki sakralnej. Warte odwiedzenia są także kuchnia i szpital zakonny. Monastyr Św. Warłama był znany w historii jako znamienita pracownia pisanych ręcznie książek i warsztat wyszywania złotem.

Monastyr Świętej Trójcy to chyba najpiękniej usytuowany monastyr Meteorów. Jego budowa została zapoczątkowana przez mnicha Dometiusza w roku 1438. W przekazach zachowały się podania świadczące o istnienia tu ośrodka życia religijnego już sto lat wcześniej. Główna świątynia monastyru zbudowana na planie krzyża cerkiew pod wezwaniem Świętej trójcy pochodzi z roku 1476. Zachowały się tu XVIII i XVII freski przedstawiające m. in. Chrystusa Pantokratora z czterema apostołami (plafon na kopule prezbiterium). Szczególnie zachwyca rotunda Św. Jana Chrzciciela wyrzeźbiona w skale pod koniec XIX wieku. W muzeum monastyru zgromadzono bogate zbiory sztuki użytkowej: naczynia, tkaniny, przedmioty użytku codziennego jak i ludowe dzieła sztuki. Na uwagę zasługują także zabytki sztuki piśmienniczej pochodzące z początków istnienia monastyru.

Monastyr Świętego Stefana to jeden z dwóch żeńskich monastyrów Meteorów. Położony jest nad skała dominującą nad miasteczkiem Kalambaką. jest to najstarsze miejsce życia religijnego w meteorach. Pierwsze wzmianki o istnieniu tu klasztorów pochodzą 1192 roku. Dzisiejszy kształt monastyru nadano mu w wieku XVI. Do dziś zachowały się jedynie późniejsze zabudowania. Najznamienitszym z nich jest XVIII cerkiew Św. Charalamba (w świątyni przechowywana jest głowa Świętego!). W Monastyrze udostępniono do zwiedzania także reflektarz - muzeum sztuki religijne z bogatymi zbiorami, ikon, kosztowności, szat liturgicznych i ksiąg. W historii monastyr Św. Stefana zapisał się jako miejsce przebywania sztabu powstańczych wojsk macedońskich podczas Rewolucji roku 1821.

Monastyr Świętego Rusanu to drugi, mniejszy, żeński monastyr meteorów. Założony został w roku 1529 przez braci Josafata i Maksyma z Janniny. Monastyr, ze względu na szczupłość miejsca ma budowę piętrową. Na parterze znajduje się główna świątynia monastyru - cerkiew pod wezwaniem przemienienia pańskiego (styl athoski). Świątynia została zbudowana w roku 1530 na fundamentach starszej świątyni. Na parterze oprócz cerkwi znajdują się cele mniszek. Na piętrze monastyru znajdują się pokoje gościnne oraz pomieszczenia gospodarcze. W monastyrze Rusanu szczególnie uroczyście obchodzi się święto Św. Barbary - 4 grudnia.

Inne monastyry i pustelnie. Oprócz sześciu nadal czynnych monastyrów na terenie Meteorów znajdują się zbudowania lub ruiny pozostałych 18 niezamieszkałych już dziś klasztorów. Najwspanialsze z nich to położony na szczycie skalnej wieży - monastyr Agia Moni (Święty Monastyr), ukryty w skalnej ścianie - Monastyr Świętego Mikołaja Bantova, podobny do niego - Monastyr Świętego Jerzego Mandila - obwieszono do dziś dzień kolorowymi chorągwiami, kameralny, położony w niszy skalnej - monastyr Spotkania Pańskiego. Oprócz monastyrów zachowały się skity - zabudowania mniejsze od klasztoru (jeden lub kilka budynków w tym kaplica, pojedyncze kaplice, pustelnie (m. in. pustelnia Grzegorza Teologa), a także pojedyncze cele.

Monastyry meteorów są otoczone szczególną troską państwa greckiego. Są uważane za miejsce ważne i święte. Oprócz swoich wielkich wartości religijnych i moralnych są także zabytkiem przyrody nieożywionej o wspaniałym wyrazie. W ostanich latach skały Meteorów stały się miejscem spotkań i wypraw wielbicieli wspinaczki skałkowej. 

 Godziny otwarcia Monastyrów:

Lato Zima Telefon
Monastyr Wielka Meteora 9 - 13, 1520 - 18
codziennie oprócz wtorku
9 - 13, 15 - 18
oprócz wtorku i środy
0432 22 278
Monastyr Św. Mikołaja Odpoczywającego 9 - 13, 15 - 18 zamknięty 0432 22 375
Monastyr Św. Warłama 9 - 13, 15 - 18
codziennie oprócz piątku
9 - 13, 15 - 18
oprócz czwartku i piątku
0432 22 277
Monastyr Św. Trójcy 9 - 1230, 1520 - 1730
codziennie oprócz czwartku
9 - 1230, 15 - 1730
oprócz czwartku
0432 22 220
Monastyr Św. Stefana 9 - 13, 1520 - 18
codziennie oprócz poniedziałku
9 - 13, 15 - 17
oprócz środy
0432 22 649
Monastyr Św. Rusanu 9 - 18 zamknięty 0432 22 278