Galeria Athos. Zdjęcia Mariana Hanika               

Άγιο Όρος to przede wszystkim centrum duchowe prawosławia; Święta Góra, przesycona obecnością Boga, relikwiami męczenników, cudownymi, „nie-ręką-ludzką” pisanymi ikonami. Ale jest to również skarbiec gromadzonych przez dziesięć wieków dzieł sztuki – architektury, malarstwa tablicowego i ściennego, rękodzieła artystycznego. Skarbiec mało znany i trudno dostępny; w przewodnikach i folderach rzadko można natrafić na zdjęcia wnętrza cerkwi czy reprodukcje ikon. Na całym terytorium obowiązuje zakaz filmowania i nagrywania dźwięku; w większości monasterów nie wolno fotografować wnętrz świątyń; wstęp do bibliotek i skarbców jest możliwy wyłącznie za specjalnym zezwoleniem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Grecji oraz Patriarchy Konstantynopola. Jedyna możliwość obejrzenia skarbów Athosu – to pielgrzymka. Możliwość cenna, bo pozwalająca podziwiać ikony i freski w ich „naturalnym” otoczeniu – w półmroku, rozświetlonym jednynie ciepłym blaskiem świec i lampek oliwnych, w dymie kadzideł, przy akompaniamencie liturgicznych śpiewów.

Wstęp do Autonomicznej Republiki Góry Athos nie jest łatwy – biuro obsługi pielgrzymów w Salonikach wydaje 120 wiz dziennie, z czego tylko 10 przeznaczone jest dla cudzoziemców (okres oczekiwania wynosi obecnie blisko rok). Przyzanie wizy pozwala na wykupienie diamonitirionu – przepustki, uprawniającej do wejścia na prom do Dafni i wstępu do monasterów. Warto wcześniej zarezerwować sobie noclegi w monasterach (co również nie jest proste – mnisi odbierają telefon tylko w niektórych dniach i godzinach; zazwyczaj można się z nimi porozumieć wyłącznie po grecku). Dotyczy to oczywiście wyłącznie mężczyzn – nic, co żeńskie (również zwierzęta domowe) nie ma wstępu na Athos.

Teren półwyspu podzielony jest między 20 suwerennych monasterów: Chelandariou (serbski), Zografou (bułgarski), Konstamonitou, Dochiariou, Stavronikita, Xenofondos (greckie), Pandeleimonos (rosyjski), Xsiropotamou, Simonos Petras, Grigoriou, Dionisiou, Vatopaidiou, Esfigmenou, Iviron, Pantokratoros, Filotheou, Koutloumousiou, Karakallou, Ag. Pavlou, Megistis Lavras (greckie); podlegają im kaliwy (siedziba jednego lub kilku mnichów, z kaplicą wewnątrz, bez działki ziemi), kelie (przydzielane przez monaster kilkuosobowej grupie mnichów, zajmujących się rękodziełem lub uprawą ziemi) i skity (wspólnoty kilku kelii). W trudno dostępnych miejscach, z dala od ścieżek i dróg, zobaczyć można hesychasterie (askitirie) – pustelnie, których mieszkańcy wybrali życie w zupełnym odosobnieniu.

W wrót monasteru portaris wita pielgrzymów kawą, wodą, kieliszkiem ouzo i talerzykiem z lukumi. Otwiera cerkiew, oprowadza po monasterze, zaprasza do sklepiku z dewocjonaliami – i można wyruszyć w dalszą drogę. Nocujący zgłaszają się do archontariki, okazują diamonitirion, wpisują się do księgi gości i otrzymują „przydział” łóżka w części, przeznaczonej dla pielgrzymów. Od tego momentu żyją rytmem monasteru. O 3.30 rozlega się dźwięk symandru (taland, biło – deszczułka, w którą uderza się drewnianym młotkiem), wzywający do cerkwi. Po 4-godzinnych modłach następuje trapeza (posiłek), spożywany w milczeniu, przy akompaniamencie głosu diavasty (lektora), czytającego zza pulpitu żywoty świętych. Dźwięk gongu oznajmia koniec posiłku; wszyscy rozchodzą się do swych zajęć, żegnani u wrót refektarza błogosławieństwem przez przełożonego monasteru. Przełożony może nakazać pracę również pielgrzymom, choć zazwyczaj nie korzysta z tego przywileju. Wieczorny cykl modłów, przerwany trapezą, rozpoczyna się o 17.00. O zachodzie słońca zamyka się bramy; do wschodu nikt nie wejdzie ani nie opuści monasteru.

Podczas tygodnia, spędzonego na Athos, odwiedziłem wiele słynących cudami ikon, ale szczególnym nabożeństwem darzyć będę postać św. Atanazego Atonity, pustelnika z X wieku. W jego siedzibie (niewielka kapliczka, przytulona do skały obok tryskającego z niej źródła) znalazłem paczkę kawy, palnik gazowy, kokilkę i filiżanki – czyli wszystko, czego znużonemu pielgrzymowi potrzeba w takiej chwili do pełnego szczęścia...

Marian Hanik

Na granicy

Na promie

Na promie

Dochariou

Karies

 

Skit Bourazeri

 

 

 

Pantokratoros

 

 
 

Stavronikita

 

 

Stavronikita

 

 

W drodze

 

 

Timiou Prodomu

 
 

Timiou Prodomu

Wielka Ławra

     

 

 Wielka Ławra

 Wielka Ławra

 Wielka Ławra

Kleftiko

Katonnakia

Katonnakia

Katonnakia

 Skit Św. Anny

Zachód słońca

 

 Skit Św. Anny

Skit Św. Anny

 Profitis Ilias

 Monastyr Św. Pawła

 Monastyr Św. Pawła

    

 

 Monastyr Św. Pawła

 Monastyr Św. Grzegorza

 

Kontakt z Marianem poprzez forum - nick "Zygacz"