Nikos Kazantzakis
(1883 - 1957)

    Nikos Kazantzakis urodził się w  30 lutego 1883 roku (ta nietypowa data jest spowodowana przejściem Grecji w 1923 z kalendarza gregoriańskiego na juliański) w Iraklionie na Krecie. Wtedy jeszcze Iraklion znajdował się we władaniu Turcji i nosił nazwę Megalokastro. Ojcem Nikosa był Michael Kazantzakis, rolnik i sprzedawca płodów rolnych a matką Maria z domu Christodoulzki. Kazantzakis wychowywał się na wsi wśród chłopów, poznał ich dialekt i zwyczaje co zaowocuje w jego późniejszej twórczości. Uczęszczał do Franciszkańskiej szkoły Świętego Krzyża na Naksos a w latach 1899 -1902 do Iraklijskiego Gimnazjum.

W latach 1903-1906 Kazantzakis studiuje prawo na Uniwersytecie w Atenach uzyskując w 1906 roku tytuł doktora praw. W latach 1907 -1909 studiuje filozofię w paryskiej College de France pod kierunkiem znanego filozofa Henri Bergsona. Jego pierwsza powieść "OPHIS KAI KRINO", (Wąż i Lily) ukazuje się jeszcze w 1906 w Atenach. W tym samym roku publikuje swoją pierwszą próbę dramatyczną "XEMERONEI". W czasie wojen bałkańskich walczy jako ochotnik w armii greckiej. 

W 1914 spotyka Angelosa Sikelianosa, z którym odbywa fascynującą podróż po Grecji odwiedzając m.in. górę Athos. Zamiłowanie do podróży zaszczepione wówczas będzie miało wielki wpływ na życie pisarza. W 1918 roku odbywa jeszcze podróże do Rosji i Szwajcarii. W 1919 roku Kazantzakis wstępuje do służby publicznej - w Ministerstwie Opieki Społecznej. W latach 1919 - 1921 nadzoruje repatriację ponad 150 tys. Greków z rejonu gór Kaukazu. W latach 1922 - 1924 mieszka w Berlinie i Wiedniu a 1924 wraca do Grecji i osiedla się na Krecie.

Niespokojny duch obieżyświata szybko daje znać o sobie. W latach 1925 - 1929 odbywa szereg podróży do Hiszpanii, Egiptu (Synaj), Chin, Japonii, Rosji, Anglii i wielu innych miejsc Europy i Azji. Doświadczenia z tych i późniejszych ekspedycji zebrane zostały w kilkutomowych "Podróżach". W 1927 autor publikuje książkę "ASKITIKI", swoje główne dzieło filozoficzne oparte na ideałach filozofii Bergsona. W latach 1932 - 1933 Nikos odbywa kolejne podróże do Hiszpanii a w 1935 do Japonii i Chin. W 1936 zostaje korespondentem wojennym w Hiszpanii dla gazety "Kathimerini". 

W latach 1910 - 1939 Kazantzakis napisał także wiele dramatów historycznych i monumentalne dzieł poetyckie "ODISSIA" (Odyseja: Współczesna wersja), 33 333 wierszy pisanych antycznym piętnasto-zgłoskowym jambem, opublikowane (po siedmiu przeróbkach!) w 1938 roku. W 1940 British Council zaprasza go do Anglii gdzie spędza pierwsze miesiące wojny. W 1940 wraca do Grecji i osiedla się na wyspie Egina. Mieszka tam do końca wojny pełniąc po jej zakończeniu służbę publiczną.

JORGOS ZORBAW 1946 powstaje najsłynniejsze dzieło pisarza powieść - "VIOS KAI POLITEIA TOU ALEXI ZORBA" (Grek Zorba). Ta bardzo znana powieść (także dzięki filmowi z 1964 roku z genialna rolą Anthonego Quinna) opowiada o relacjach pomiędzy narratorem - młodym pisarzem (w domyśle sam Kazantzakis) a samoukiem, obieżyświatem Aleksym Zorbą (pierwowzorem postaci był Jorgios Zorba). Zorba uosobienie witalnych sił natury (idea Elan vital Bergsona) kocha życie: jedzenie, picie ,świętowanie, miłość fizyczną i duchową, taniec i ciężką pracę. Nie docenia książek i nauki działa instynktownie i podświadomie. Narrator spotyka Zorbę w Pireusie i zachęcony jego barwnymi opowieściami zatrudnia go jako kierownika robót mających na celu odbudowę kopalnia na Krecie. Opowieść przeplatana wspomnieniami z przeszłości pisana barwnym dialektem toczy się wartko poprzez liczne porażki, katastrofy ale i drobne zwycięstwa pary bohaterów. Młody pisarz zafascynowany Zorbą nie zważa na finansowe tarapaty poddając się kolejom losu. Ostatniego wieczoru przed opuszczeniem wyspy Aleksy zachęca go aby wspólnie zatańczyli( tańczenie "syrtaki" - najsłynniejsza scena filmu w powieści nie występuje!). Powieść Kazantzakisa podobnie jak cała jego twórczość jest głęboko nasycona filozofią obecną w całej twórczości artysty.

W latach 1947 - 48 pracuje dla UNESCO a w 1948 przenosi się do Antibes w południowej Francji. We Francji dużo pisze, publikuje i tłumaczy. Publikuje zarówno w języku francuskim jak i nowogreckim. Żywo interesuje się przekładami swoich książek na inne języki. W 1955 wydaje kontrowersyjną powieść "O TELEUTAIOS PEIRASMOS" (Ostanie Kuszenie Chrystusa), za którą zostaje przez Grecki Kościół Prawosławny ekskomunikowany! W 1957 roku odbywa kolejną podróż do Chin gdzie zapada na białaczkę. Powraca do Kopenhagi walcząc ze śmiertelną chorobą. Umiera 26 października 1957 w szpitalu w klinice uniwersyteckiej we Freiburgu. Ciało Nikosa Kazantzakisa spalone zostało i spoczęło w grobie na szczycie weneckiego fortu Martinego w Iraklionie. Na krzyżu zwieńczający grób wykonany jako spękana płyta granitu (nagrobek powstał w latach 60-ch) widnieje napis:

Nie oczekuję niczego.
Nie obawiam się niczego.
Jestem wolny!

Główne Dzieła:

1927- Askitiki (lub Salvatores Dei) pierwsze poważne dzieło filozoficzne.
1927 - 1941 - Podróże Kilkutomowy zbiór refleksji i opisów podróży do Hiszpanii, Włoch, Egiptu, Rosji, Japonii, Anglii i innych.
1929 - 1938 - Odyseja - monumentalna próby przeróbki antycznego dzieła .
1938 - 1948 - Seria dramatów oi podłożu historycznym: Prometheus, Capodistrias, Kouros (lub Theseus), Nicephorus Phocas, Constantine Palaeologos, Christopher Columbus, Sodoma i Gomora, Budda, Melissa.
1946 - Greek Zorba
1948 - Chrystus Ukrzyżowany
1950 - Wolność i Śmierć
1951 - Ostatnie Kuszenie (Chrystusa)
1953 - Boży Żebrak
1961 - Raport do Greco
(opublikowane pośmiertnie)
Przekłady:
1954 - Boska Komedia (Dante).

Linki:

Historyczne Muzeum Krety w Iraklionie - Nikos Kazantzakis
Muzeum Nikosa Kazantzakisa w Myrtia, Iraklion, Kreta