powrót           Początki walk narodowo - wyzwoleńczych

   Aleksander (Aleksanderos) Ypsilantis (1792 - 1828)
                               Portret D. Tsokosa

W latach 1770 i 1780 caryca Katarzyna Wielka wyparła Turków z wielu miast na północnym wybrzeżu morza Czarnego w tym Odessy. Władczyni nadała tym miastom starożytne i bizantyjskie nazwy a także zaoferowała zamieszkałym tam Grekom dużą niezależność finansową oraz tereny dla osadnictwa. Wielu Greków skorzystało z tej hojnej oferty.
W roku 1814, w Odessie trzech kupców Athanasios Tsakalof, Emmanuel Xanthos i Nikolaos Skoufas założyło niezależną partię Philiki Etaireia (Stowarzyszenie Przyjaciół). Wiadomość o Stowarzyszeniu szybko rozprzestrzeniła się po całej Grecji. W tym czasie Stowarzyszenie rozpoczęło gromadzenie funduszy mających wspomóc walkę zbrojną o niepodległość.
W tym samym czasie rosła pozycja bogatych greckich rodów w Konstantynopolu zwanych Phanariotami. Wkrótce Phanarioci zdominowali scenę polityczną emigracji i rozpoczęli przygotowania do walki zbrojnej. Najwybitniejszymi przedstawicielami tej partii byli Aleksandros Mavrokordatos, Aleksandros i Demetrios Ypsilantis.

W roku 1819 Ali Pasza, "Lew Ioanniny", Albański możnowładca zagarnął pod swoje władanie całą północno-zachodnią Grecję i terytorium dzisiejszej Albanii. Ali Pasza był władcą autorytarnym i okrutnym. Jego okrucieństwa dotykały zarówno chrześcijan jak i muzułmanów. Pod koniec 1819 jego rebelia wobec sułtana Mahmuda stała się oczywista. Ali Pasza zachęcał do współpracy stowarzyszenie "Philiki Etaireia" mając na celu sprowokowanie interwencji Rosji. Na koniec swej rebelii zdradził Greków próbując zyskać litość sułtana lecz i ten zamysł spalił na panewce. W roku 1820 oddziały ottomańskie wkroczyły na tereny kontrolowane przez Ali Paszę i rozpoczęły tłumienie rebelii. 

Ali Pasza  

W tym czasie Aleksander Ypsilantis, kierujący poczynaniami "Philiki Etaireia"polecił Kolokotronisowi rozpocząć przygotowania do powstania na Peloponezie a souliotom wzniecić zamieszki w północnej Grecji.
Ypsilantis pragnął rozpocząć walkę jak najszybciej, gdy Turcy zajęci byli tłumieniem buntu Ali Paszy. W jego planach powstańcy greccy mieli wkroczyć z Serbii i Bułgarii szybko przenosząc ogień Rewolucji do Tracji, Epiru, Macedonii, i - co było kluczowym elementem strategii Ypsilantisa - na Peloponez. Jesienią 1820 mimo opóźniających się przygotowań na Peloponezie Ypsilantis decyduje się na wkroczenie na tureckie terytorium Mołdawii (obecna Rumunia).

Ypsilantis chciał sprowokować Turków do przekroczenia granicznej rzeki Dunaj i co za tym idzie - wciągnąć do wojny Rosję. Powstańcy wkroczyli na tureckie terytorium 5 marca 1821 roku z armią liczącą 4500 ludzi, w tym 700 osobowy, "kadrowy" oddział złożony ze studentów zwanych "Świętym Batalionem" - Ieros Lochos. Powstańcy byli słabo uzbrojeni, ich artyleria składała się z 4 dział! Nadzieje na pomoc rumuńskich powstańców pod wodzą Vladimirescu oraz pomoc Rosji spełzły na niczym. Turcy szybko zorganizowali opór zmuszając Greków do rozproszenia sił.  Ypsilantis zadecydował o  rozbiciu obozu w Dragatsani. W kolejnych walkach zagładzie uległ "Święty Batalion" co w praktyce oznaczało niemożność kontynuowania dalszej walki zbrojnej. Ypsilantis zmuszony został do przekroczenia granicy austriackiej, gdzie mimo listu żelaznego został aresztowany i skazany na więzienie, w którym po 7 latach zmarł. Kilka mniejszych oddziałów powstańczych zdołało utrzymać się na terytorium Mołdawii i Grecji i angażowało w walce duże siły tureckie. Olympios opanował klasztor Sekoul, gdzie otoczony wysadził się wraz ze swoimi ludźmi w powietrze. Farmakis otoczony, poddał się a po torturach został stracony.

Ypsilantis i "Święty Batalion" przekraczają rzekę Prut

Zagłada "Świętego Batalionu" 

Śmierć tych dwóch dzielnych dowódców zakończyła ten od początku źle przygotowany i prowadzony, niewątpliwie heroiczny zryw narodowy. Ofiara bojowników "Philiki Etaireia" nie poszła na marne. Gdy w Mołdawii walczyły ostanie oddziały powstańcze na Peloponezie rozpoczynały się już walki, które przyniosły Grecji wolność. Aleksandros Ypsilantis jeszcze przed śmiercią dowiedział się, że Ioannis Kapodistrias został pierwszym gubernatorem  niezależnej Grecji.