powrót               Wojna o niepodległość 1821 - 1829

Biskup Germanos zaprzysięga Powstańców

Demetrios Ypsilantis, brat Aleksandra obejmuje militarne dowództwo oddziałów Etaireia na Peloponezie. Współdziałający z nim lokalny przywódca Petrobey Mavromichaelis, gubernator Mani na Peloponezie zdołał rozpalić ogień powstania na całym półwyspie.

W tym czasie powstanie wybucha w centralnej Grecji. 10 kwietnia pada oblężony przez powstańców zamek i  miasto Salona. Pierwszy zdobyty przez Greków w tej wojnie. Powstańcy wyruszają do Alamana, gdzie na moście pojmany zostaje przez Turków legendarny bohater Athanassios Diakos. Torturowany okrutnie, zostaje równie brutalnie zgładzony. Pozostałych po bitwie 117 powstańców pod wodzą Odysseusa Androutsosa zajmuje pozycję w wąwozie Termopylejskim pod miejscowością Gravia gdzie zmuszają w nocnej bitwie do odwrotu ponad 4000 armię paszy Dramali. Bitwa ta uratowała Powstanie w centralnej Grecji. Na Peloponezie rozpoczynają się okrutne rzezie Turków. Ginie 14000 z ponad 50000 populacji, pozostali chronią się w umocnionych miastach, które wkrótce zostaną oblężone przez powstańców. 23 marca Petrobey Mavromichalis rozpoczyna oblężenie Kalamata.
Legenda mówi, że 25 marca 1821 (5 kwietnia według kalendarza gregoriańskiego) Biskup Patras - Germanos - wywiesił grecką flagę na klasztorze Agia Lavra, co stało się sygnałem do wybuchu powstania. Jednakże Manioci nie wykazywali chęci do pomocy Rumeliotom na kontynencie. Demetrios Ypsilantis dowodząc 12000 armią zdobył Tripolis - centralne miasto Peloponezu lecz zmuszony został przez lokalnych dowódców, byłego klefta - rozbójnika Kolokotrionisa i Petrobeya do opuszczenia armii. Wkrótce w Tripolisie zginęło w rzezi ponad 8000 Turków. Do Powstania dołączają pierwsze wyspy: Hydra, Spetses, Psara i wiele innych.

Oddyseus Androutsos

Powstanie w Azji Mniejszej i wyspach Dodekanezu zakończyło się klęską. Turcy odpowiedzieli masakrami Greków w Azji Mniejszej, z których najbardziej znaną była masakra 25 000 mieszkańców wyspy Chios. Zaangażowanie militarne Turków w Epirze - Ali Pasza, Azji Mniejszej i wyspach pozwala na umocnienie powstania na Peloponezie i Grecji środkowej. Padają kolejne twierdze Monemvasia i Navarino (Pylos). Na początku 1822 Turcy zdołali zorganizować pierwszą kontrofensywę. Stłumili powstanie w Azji Mniejszej i Dodekanezie, Zmasakrowali ludność Thessalonik. W Konstantynopolu zginął patriarcha Konstantynopola Grzegorz V. Na rozkaz sułtana, w obawie przez reakcją mocarstw Europy Turcy wstrzymują dalsze rzezie Greków. 5 lutego 1822 ginie Ali Pasza a jego głowa przesłana zostaje do Konstantynopola. Turcy mogą skoncentrować siły na Powstaniu Greków. Tymczasem - w przeciągu roku Grecy zdobyli Pylos (Navarino), Monemvassię, Nafplion i Tripolitsę na Peloponnezie, oraz Messolongi, Ateny i Teby.
13 Stycznia 1822 w Epidavros ogłoszono odrodzenie niepodległej Grecji. Proklamowano tam

 "Konstytucję z Epidavros". W 1822 głównodowodzący siłami Tureckimi pasza Dramali maszerując wschodnim wybrzeżem Grecji nie napotyka żadnego oporu aż do momentu wkroczenia na Peloponez. Kierował się na Napflion chcąc uwolnić oblężony przez Greków strategiczny port. Wkrótce jednak utracił możliwość sprawnego zaopatrywania swych wojsk. Dostawy morzem odcięła mu flota powstańcza dowodzona przez Laskarinę Bouboulinę siły główne i pomocnicze nękane były atakami sił greckich dowodzonych przez Demetriosa Ypsilantisa, Theodoriosa

24 kapłanów błogosławi bojowników w Kalamata - litografia z epoki

 Kolokotronisa i Nikitiasa Stamatopulosa. Wkrótce Dramali zmuszony został do odwrotu a bitwie na przełęczy Derevakia stracił ponad 4000 żołnierzy i życie. Jeszcze wiele lat później podróżni mogli zobaczyć bielejące kości poległych w tej bitwie Turków. Bitwa ta ostatecznie przesądziła o powodzeniu Powstania. Rozszerza się ono coraz bardziej na terenie Grecji kontynentalnej i wysp. Na scenie politycznej następuje zmniejszenie roli heteriotów z Philiki Etaireia i wzrost roli dawnych kleftów czy kapetanioi takich jak Georgios Karaskaikis, Nikitas Nikitaras, Oddysseus Androutsos, Ioannis Makryiannis, Petrobey Mavromichalis. Kolokotronis kontrolował cały Peloponez a Androustsos wschód Grecji. Phanarioci dążyli do zdominowania politycznej sceny Grecji, jako jedyni posiadali polityczne doświadczenie. Demetrios Ypsilantis dalej myślał o rosyjskiej interwencji i roznieceniu Rewolucji na inne narody półwyspu Bałkańskiego. Aleksander Mavrokordatos i Demetrios Ypsilantis chcieli utworzyć Rząd Narodowy. W Argos zwołano Zgromadzenie Narodowe, które wybrało Petrobey Mavromichalisa na prezydenta a Thodorosa Kolokotronisa na vice-prezydenta. W tym czasie w Kranidi, 

w południowej Argolidzie zwołano drugie Zgromadzenie Narodowe reprezentujące interesy Grecji Kontynentalnej. Na prezydenta państwa wybrało Kountouriotisa. Demetrios Ypsilantis stracił poparcie philariotów i nie odegrał już żadnej roli na scenie politycznej, nadal jednak pozostając jednym z czołowych dowódców. Pomiędzy rywalizującymi rządami doszło do wojny domowej. Starcie dwóch rządów było także starciem pomiędzy kapetenioni reprezentującymi, starą tradycję wiejskiej i zacofanej Grecji a inteligentami preferującymi, nowoczesny, pro zachodni styl rządów. Przewagę zdobywać zaczął obóz kierowany przez Koundouriotisa i Mavrokordatosa.  Tymczasem sułtan Mahmud II zaoferował Grecję jako nagrodę za stłumieni rewolty potężnemu władcy Egiptu - Muhammedowi Alemu. Ekspedycją dowodził syn Muhameda - Ibrahim. Armia Egipska wylądowała w Morei w lutym 1825 roku. W tym czasie Kolokotronis aresztowany został przez wojska posłuszne rządowi Koundouriotisa i Ibrahim bez dużych przeszkód opanował Peloponez, paląc miasta i wsie, mordując ich mieszkańców. Postępowanie takie wzbudziło powszechny sprzeciw Europy.

Theodorios Kolokotronis

Państwa Europejskie dotychczas nie angażowały się w wydarzenia w Grecji obawiając się reakcji wciąż potężnej Turcji kontrolującej strategiczną cześć Europy. Pomocy powstaniu udzielali za to licznie filohellenici, arystokraci, ludzie kultury i młodzież wykształcona w duchu romantyzmu i kultury antycznej. Najsłynniejszymi z nich byli Shelley, Goethe, Schiller, Victor Hugo, Alfred de Musset i Lord Byron. Byron przybył do Messolongi, ważnego punktu walki narodowo-wyzwoleńczej w styczniu 1824 i zmarł trzy miesiące później na zapalenie płuc. Teraz mocarstwa zaczęły jawnie występować po stronie Greków. Kolokotronis zostaje uwolniony z więzienia i rozpoczyna walkę z Ibrahimem stosując technikę walki partyzanckiej, zadaje wrogowi poważne straty. W 1826 Ibrahim zdobywa Messolongi i dokonuje rzezi mieszkańców. Do 1827 roku Ibrahim zdobywa miasta Methoni, Korynt, Pylos, Messolongi i Ateny. W tym czasie Ypsilantis i Makryiannis ze 250 ludźmi pokonują Ibrahima z 7000 armią pod Myloi niedaleko Argos. Straty egipskiej armii sięgają już ponad 16000 z ogólnej liczby 24000 żołnierzy. Sułtan Mahmud II zamierza więc wesprzeć wojska egipskie. Widząc niepewny los Powstania i będąc pod presją opinii publicznej Anglia decyduje się na zbrojną interwencję w Grecji. Lord Cochrane, filohellenita, zostaje dowódcą floty greckiej. Ofensywę dyplomatyczną rozpoczynają Rosja i Francja. W lipcu 1827 roku, w Londynie zbiera się konferencja poświęcona sprawom Grecji. Mocarstwa ustalają w Traktacie Londyńskim, że Grecja będzie autonomicznym państwem, jednakże pod turecką zwierzchnością.  Określono też kandydata na stanowisko gubernatora Grecji został nim rosyjski dyplomata, Grek - Ioannis Kapodistrias. W październiku 1827 połączone floty Francusko - Angielsko - Rosyjska pokonały pod Navarino flotę Turecko - Egipską pod wodzą sułtana Mahmuda II. Rosyjska ofensywa w Europie i marsz na Konstantynopol zmusiły w końcu Turcję do podpisania traktatu pokojowego w Adrianopolu i uznania de facto niepodległości Grecji w 1829 roku.