powrót do Historii   Monarchia Konstytucyjna  i rozwój państwa w II połowie XIX wieku, lata (1863 - 1909)

VOULEPo krótkim okresie chaosu politycznego, który nastąpił po abdykacji króla Ottona I w październiku 1862 roku sytuacja uległą stabilizacji po wstąpieniu na tron króla Jerzego I. Fakt ten miał miejsce 31 października 1863 roku. Anglia będąca głównym arbitrem na arenie greckiej polityki i faworyzująca duńskiego księcia jako kandydata do tronu zgodziła się oddać Grecji archipelag wysp Jońskich leżący u zachodnich wybrzeży Grecji. Było to pierwsze włączenie w granice młodego państwa greckiego nowych terytoriów. Grecja zwiększyła swe terytorium do 50 000 km kw. a jej ludność wzrosła o 250 000. Archipelag wysp Jońskich a szczególnie wyspa Korfu był w tym czasie jednym z najlepiej rozwiniętych rejonów Grecji, szczególnie w dziedzinie kultury i edukacji (opartej na angielskich wzorach). 29 października 1864 zgromadzenie Narodowe uchwaliło nową konstytucję, która na następne kilkadziesiąt lat określiła charakter państwa greckiego jako monarchia konstytucyjnej. Władzę ustawodawcza sprawował jednoizbowy parlament - Voule wybierany w powszechnym głosowaniu (tylko przez mężczyzn w wieku co najmniej ukończonych 21 lat) na kadencję trwającą 4 lata. Pierwsze wybory odbyły się w 1865 roku zwycięża w nich ugrupowanie Aleksandrosa Koumoundourosa, któremu król powierza tekę ministra. W czasie następnych 10 lat funkcję tę pełnili także D. Voulgaris, E. Deligiorgis, Thr. Zaimis. Zasada rządów mniejszościowych, częste zmiany premierów, słaby system partyjny, interwencje Króla a także zawirowania w polityce zagranicznej spowodowały osłabienie systemu politycznego Grecji.  

Na początku lat 60-ch XIX wieku w narodzie greckim odżyły tendencje nacjonalistyczne oparte na idei "Megali Idea" - "Wielkiej Idei" - odzyskania wszystkich terytoriów zamieszkałych przez Greków a leżących na terenie imperium Osmańskiego. W 1866 wybucha powstanie antytureckie na Krecie,  któremu rząd Grecji sprzyja w otwarty sposób. Po stronie kreteńczyków walczy wielu oficerów i żołnierzy armii greckiej. Obywatele (w tym żyjący na obczyźnie) i niektóre instytucje państwowe wspierają powstańców materialnie. Zaognienie sytuacji w tym rejonie Morza Śródziemnego nie leżało w interesie Anglii, która zaczęła wywierać duży nacisk na Króla Jerzego I aby ten zaprzestał wspierania kreteńczyków. Zapał patriotyczny zdołała ostudzić dopiero flota brytyjska i groźba blokady morskiej. Po ciężkich walkach Kreteńczycy skapitulowali w 1868 roku, w zamian za niewielkie ustępstwa polityczne ze strony Turcji (ograniczony samorząd, liberalizacja na niwie religijnej). W 1875 wybory parlamentarne wygrywa Charilaos Trikoupis polityk nowoczesny - zafascynowany zachodnimi ideałami politycznymi. Pod jego wpływem, ukształtował się w Grecji system dwupartyjny zbliżony do wzorca angielskiego. Jedną z partii była kierowana przez Trikoupisa partia - Neoteriko. Partia ta powstała w 1873 roku miała bardzo pro zachodni i liberalny charakter. Liberalizm ten odnosił się zwłaszcza do sfery ekonomicznej, dotyczył poszanowania i rozwoju własności prywatnej, ograniczenia interwencjonizmu państwowego, rozwoju inwestycji i otwarcia na świat. Na drugim biegunie polityki greckiej ukształtowała się partia - Ethniko czyli Partia Narodowa. Liderem tej partii był wybitny polityk Theodoros Diligiannis. Program Ethniko był opary na modelu niemieckim, uwypuklającym bardziej element narodowy i socjalny (opieka państwa, kontrola gospodarki). Klientelą polityczną Ethniko była raczej średnia i niższa klasa społeczności kraju w odróżnieniu od burżuazji i inteligencji stanowiącej w dużej mierze zaplecze polityczne partii Neoteriko. W latach 1875 - 1906 politycy ci kilkukrotni sprawowali urząd premiera - Trikoupis siedem a Diligiannis pięć razy. W 1877 Grecja wykorzystała wojnę Rosyjsko - Turecką do interwencji w Tesalii. Grecy zdołali na mocy traktatu z San Stefano (03. 03 1878 r.) uzyskać część ziem Tesalii. Grecja liczyła już wówczas około 64 000 km kw. Rok 1878 zapisał się też niestety zaprzepaszczeniem sprawy Cypru. Ta strategicznie położona wyspa zamieszkana przez większość grecką. Została zaanektowana przez Anglię. W 1879 społeczność grecka wyspy sformułowała ideę Enosis - Przyłączenia, która nigdy nie została zrealizowana a odcisnęła się piętnem na historii Grecji i stosunkach między Grecją a Anglią i Turcją. CH. TRIKOUPIS

Okres 1875 - 1896 nazywany jest w historii Grecji okresem wielkich reform Trikoupisa. Trikoupis główny nacisk położył na rozwój infrastruktury kraju. Budowano przede wszystkim drogi i linie kolejowe, rozbudowywano flotę handlową i transportową. W latach 1875 - 1895 tonaż greckiej floty wzrósł ponad 16-krotnie. Flota i gospodarka morska stała się podstawą gospodarki Grecji pozostając nią do drugiej połowy XX wieku. Drugim elementem  reform był rozwój rolnictwa. Reforma rolnictwa spowodował wzrost produkcji i wzrost ludności wiejskiej co z kolei miało wpływa na wzrost popytu wewnętrznego i stymulowało rozwój całej gospodarki. następnym być może najważniejszym elementem reform Trikoupisa był rozwój szkolnictwa w dużej mierze obowiązkowego i finansowanego przez państwo.  Trikoupis zdołał stworzyć podwaliny nowoczesnego, europejskiego społeczeństwa, podwaliny państwa, które miało stanąć za kilkanaście lat przed niezwykle trudnymi wyzwaniami. Tymczasem pogorszeniu uległa sytuacja ekonomiczna kraju. Reformy Trikoupisa były finansowane poprzez zaciąganie długów na rynku międzynarodowym. W 1887 roku prawie 40% wydatków budżetu stanowiła obsługa długu publicznego. Podniesienie podatków oraz wprowadzenie monopolu państwowego m.in. na sól i zapałki nie poprawiło sytuacji. Spadek cen płodów rolnych na rynkach międzynarodowych (szczególnie oliwek i rodzynek) na początku lat 90-ch spowodował kryzys w rolnictwie a wkrótce w całej gospodarce Grecji. W 1897 Grecja stała się gospodarczym bankrutem. Trikoupis umiera w 1896. 

TH. DILIGIANNISOd 1885 w Grecji rządy sprawuje Ethniko Diligiannisa. Partia ta wspiera ruchy narodowe Greków, szczególnie na Krecie. W 1896 na Krecie wybucha kolejne powstanie, które Grecja oficjalnie popiera. na wyspie lądują oddziały greckie a grecka flota wspiera powstańców z morza. Rząd ogłasza przyłączenie Krety do Grecji. W kraju wybucha patriotyczna gorączka. Ogłoszona zostaje mobilizacja powszechna, przeorganizowana jest pośpiesznie dość zacofana armia grecka. Jednocześnie z aneksją Krety korpus grecki dowodzony przez następcę tronu Konstantyna wkracza z Tesalii do Macedonii atakując armię turecką. 17 kwietnia 1897 Turcja wypowiada wojnę Grecji i przystępuje do kontrataku. Grecy zostają pobici i zmuszenie do wycofania z Macedonii, Marsz Turków do Tesalii zostaje dopiero powstrzymany interwencją Rosji. 20 maja w Stambule Grecy podpisują zawieszenie broni, na mocy którego wycofują się z Krety i  zobowiązują się do wypłacenia 4 mln funtów odszkodowania. Jedyną korzyścią z tej wojennej zawieruchy było uzyskanie przez Kretę o wiele większej autonomii. Kreta została podzielona na cztery strefy powiernicze: angielską, francuską, rosyjską i włoską. Władzę na Krecie sprawować miał Wysoki Komisarz. Został nim młodszy syn Króla Jerzego  I - także Jerzy. Starcie z Turcją wykazało także konieczność głębokiej reformy w armii. Dokonał jej następca Trikoupisa Georgios Theotokis. Ten pochodzący z Korfu wybitny polityk i żołnierz sprawował kilkukrotnie funkcję premiera łącząc ją z funkcją ministra obrony zdołał całkowicie przeorganizować armię - od Sztabu Generalnego począwszy poprzez system szkolnictwa wojskowego do utworzenia nowoczesnej, dobrze uzbrojonej armii lądowej i floty. 

Tymczasem na niwie politycznej "stare" partie skompromitowane na niwie ekonomicznej (Neoteriko) i narodowej (Ethniko) poddawane są krytyce zarówno ze strony młodych polityków jak i oficerów. Prym w tej krytyce wiedli Dimitrios Gunaris i pochodzący z Krety Elefterios Venizelos. Ten ostatni wywołał nawet w 1905 roku. bunt na Krecie skierowany przeciw autorytarnym rządom Komisarza - księcia Jerzego. Bunt spowodował zastąpienie księcia wybitnym politykiem Aleksandrosem Zaimisem. Odzyskanie Krety stało się już tylko kwestią czasu. Ważniejsze jednak konsekwencje miało inne wydarzenie polityczne. W sierpniu 1903 tajna organizacja nacjonalistów macedońskich (Serbów) WMRO wywołała w Macedonii powstanie antytureckie. Powstanie dość szybko stłumione przez armię turecką stało się jednak zarzewiem walk pomiędzy Turkami, Grekami, Bułgarami i Serbami zamieszkującymi tereny Macedonii. Szczególnie aktywni byli Grecy dowodzeni często przez zawodowych oficerów armii greckiej. Grecy utworzyli w Macedonii tajną organizację Ethnike Etaireia. Rząd Theotokisa rozpoczął także zakulisowe działania na niwie politycznej mające na celu uzyskanie zwierzchności nad Macedonią. Chwiejna postawa sułtana  spowodował bunt w armii tureckiej, której europejski dowództwo znajdowało się w Thessalonikach. Buntownicy z oficerskiej organizacji "Jedność i Postęp" tzw. "młodoturcy" zdołali obalić sułtana i przejąć władzę w kraju. Nacjonalistyczny charakter nowego państwa tureckiego natychmiast objawił się w polityce wewnętrznej, wyrazem czego była akcja zmiany nazwisk obywateli innych narodowości na nazwiska o tureckim brzmieniu. Wywołało to kolejne zrywy narodowe Greków na Krecie w Macedonii i  Epirze. Brak poparcia przez rząd Theotokisa deklaracji Krety o przyłączeniu do Grecji z dnia 12 października 1908 a także odmowa poparcia dążeń Greków z Epiru i Macedonii (rząd chciał oddać te sprawy w międzynarodowy arbitraż) spowodowała zawiązanie w armii greckiej tajnej organizacji Stratiotikos Syndesmos - Liga Wojskowa kierowanej przez pułkownika Nikolaosa Zorbasa. W nocy z 14 na 15 sierpnia ateński garnizon kierowany przez oficerów Ligi Wojskowej wzniecił bunt, który doprowadził do obalenia rządu premiera Dimitriosa Rallisa. Liga Wojskowa nie posiadał w swych szeregach doświadczonych polityków dlatego też zwróciła się o objęcie przwództwa przez znanego już w Grecji Elefteriosa Venizelosa. W 1909 Venizelos przybywa do Aten- w historii Grecji rozpoczęła się nowa era polityczna.