Odyseas Elitis

Odyseas Elitis (właściwie Odyseas Alepudelis) urodził się 2 października 1911 w Iraklionie na Krecie. Rodzina Alepudelisów pochodziła z owianej tradycją poezji Safony wyspy Lesvos. Ojciec poety był zamożnym i znanym fabrykantem, i sprzedawcą mydła. Odyseas w wieku trzech lat wraz z rodziną przeprowadza się z Iraklionu do Aten. W Atenach poeta ukończył szkołę podstawową i średnią a w latach 1930 - 1935 studiował prawo w Ateńskiej Szkole Prawa. W czasie studiów (których nie ukończył) zainteresował się poezją a szczególnie francuskim surrealizmem (Paul Eluard). W międzyczasie okresowo pracował w fabryce ojca. W 1935 poznał i zaprzyjaźnił się z greckim poetą - surrealistą Andreasem Embirikosem. Pod jego wpływem zaczyna pisać własne wiersze przybierając pseudonim literacki - Elitis. Rdzeń tego słowa wywodzi się od greckich wyrazów oznaczających nadzieję, piękno ( Helenę - uosobienie piękna w "Iliadzie") lub też Helladę, przyrostek "El" natomiast oznacza greckie obywatelstwo. Dzięki Embirikosowi  poznaje młodych poetów greckich m.in. Jorgosa Seferisa. Poeci ci skupieni byli wokół pisma "Ta Nea Grammata" - "Nowa Kultura". Oprócz publikowania poezji i innych form literackich grupa skupiona wokół "Nowej Kultury" walczyła o zastosowanie literaturze żywego języka greckiego - "dimotiki", występując przeciw sztucznie archaizowanej i ich zdaniem martwej - odmianie języka pisanego "katharewusie", która miała wówczas powszechne zastosowanie w podręcznikach szkolnych, oficjalnych dokumentach i w literaturze. W roku 1935, w  "Nowej Kulturze" Elitis opublikował swoje pierwsze wiersze - nowoczesne w warstwie formalnej i treściowej, jednakże nie będące w odróżnieniu od poezji jego kolegów - utworami typowo surrealistycznymi. W 1937 poeta ukończył kurs oficerski w szkole wojskowej na wyspie Korfu. W 1939 r. Elitis opublikował swój pierwszy tomik poetycki "Orientacje", w którym dał wyraz młodzieńczej pochwale świata, radości i zdrowia. po wybuchu wojny grecko - włoskiej zostaje zmobilizowany i latach 1940 - 41 służy w armii w stopniu podporucznika początkowo w sztabie 1 Korpusu Armijnego a potem na pierwszej linii frontu jako żołnierz 24 pułku. W czasie okupacji niemieckiej poeta czynnie włączył się do lewicowego ruchu oporu. Jest także bardzo aktywny na niwie literackiej. Pisze i publikuje wiersze i eseje literackie poświęcone poezji i sztuce nowoczesnej. Jednym z najbardziej znanych utworów z tego okresu jest tomik "Król słońca" z 1943 r. oraz pochodząca z tego samego roku "Heroiczna i elegijna pieśń na cześć podporucznika zaginionego w kampanii albańskiej". Ten właśnie poemat zawierający magiczną wizję młodego bohatera ginącego na polu walki a potem cudownie wskrzeszonego stał się sztandarowym utworem całego pokolenia Greków walczącego z okupantem. Po zakończeniu wojny Elitis publikuje (krytyka literacka) w dzienniku "Kathimerini" a w latach 1945-46 kieruje Narodowym Instytutem Radiofonii jako dyrektor programowy. W 1948 roku udaje się do Francji i studiuje literaturę i sztukę na paryskiej Sorbonie. Poeta publikuje eseje krytyczne w czasopiśmie "Verve" a także uczestniczy aktywnie w życiu kulturalnym Paryża. Z tego okresu datuje się jego znajomość z takimi malarzami jak Pablo Picasso, Henri Matisse czy Alberto Giacometii. W 1953 Elitis wraca do ojczyzny i ponownie obejmuje (lata 1953 - 54) posadę  dyrektora programowego Narodowego Instytutu Radiofonii. Elitis staje się wkrótce jednym z najbardziej cenionych autorytetów kulturalnych w Grecji. Jest członkiem opiniotwórczej "Rady 12", członkiem rady konsultacyjnej Teatru Narodowego, rady nadzorczej Greckiego Radia i Telewizji, komitetu doradczego Greckiej Organizacji Turystyki, Ateńskiego Festiwalu Sztuki i wielu innych. Długotrwałe milczenie poetyckie zakończyło się w 1959 roku publikacją znakomitego poematu "To Axion Esti" - "Godnie jest", którego nazwa nawiązuje do liturgicznej pieśni pochwalnej, poświęconej Matce Boskiej. "Axion Esti" uważana jest na jedno z najważniejszych dzieł nowożytnej literatury greckiej. Poemat, nad którym poeta pracował prawie 14 lat ma kształt mszy bizantyjskiej. Składa się z trzech części: Genesis, Pasji i Glorii (Axion Esti) - przeplatając poezję z prozą. W autobiograficznej części Genesis poeta pisze o swojej świetlanej, egejskiej młodości, w Pasji opisuje mroczną dekadę wojen: światowej i domowej, Gloria to rozrachunek z życiem i pochwała godności, życia duchowego i piękna. Całość dzieła pełna jest odniesień historycznych duchowych i religijnych (liturgia). W 1960 poeta wydał zbiór wierszy "Sześć i jedna dla nieba" i jako pierwszy poeta w historii uhonorowany został Nagrodą Narodową Grecji. W tym czasie odbywa też wiele podróży zagranicznych do USA (1961), ZSRR (1963), i Bułgarii (1965). W 1968 roku na znak protestu przeciw rządom junty w Grecji Elitis wyjechał na dwa lata do Francji. W Paryżu odnawia znajomość z paryskim światkiem kulturalnym (Reverdy, Breton, Tzara, Ungaretti, Matisse, Picasso, Chagall, Giacometti) a także studiuje filologię na Sorbonie. Wiersze napisane w tym okresie wydał w dwóch tomikach z 1971 r. "Król - Słońce" oraz "Drzewo światła i czternasta piękność". W 1973 roku wraca do Grecji i podejmuje aktywną pracę na niwie literackiej i malarskiej tworząc liczne obrazy - kolaże i fotomontaże. W 1975 poeta został ogłoszony Doctorem Honoris Causa Szkoły Filozoficznej w Thessalonikach a także Honorowym Obywatelem miasta Mytilene na wyspie Lesvos. Uhonorowany zostaje także największym greckim oznaczeniem państwowym - orderem Feniksa. W 1978 powstaje kolejne genialne dzieło "Maria Nefeli" jest to forma dyskusji - dialogu pomiędzy tytułową  awangardową przedstawicielką pokolenia radykalistów a  Poetą. Poeta, choć sam w podeszłym wieku, znakomicie ukazał tragizm i śmieszność, wielkość i pospolitość o wiele młodszej od niego generacji, której reprezentantką jest bohaterka. Ten właśnie poemat spowodował, że w 1979 r. Odyseas Elitis uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla. W uzasadnieniu nagrody czytamy:

"Poeta otrzymał ją za twórczość poetycką, która w nurcie greckiej tradycji z odczuwalną siłą i intelektualną precyzją maluje walkę człowieka o wolność i niezależność". 

Lata 80 i  90 poeta spędza pomiędzy ukochanymi Cykladami i Atenami aktywnie tworząc zarówno poezję jak i obrazy. Publikuje także teksty krytyczne i filozoficzne. Umiera 18 marca 1996 roku. Rok później ukazują się jego "Poezje zebrane"

 Ważniejsze dzieła Literackie:

-"PROSANATOLISMOI" - "Orientacje" (1939) - tomik poezji
- ILIOS OF PROTOS, MAZI ME TIS PARALLAYIES SE MIAN AHTIDHA, "Król słońca razem z wariacjami na temat promieni słonecznych"   
      (1943) - tomik poezji
- "ASMA IROIKO KE PENTHIMO GHIA TON HAMENO ANTHIPOLOCHAGO TIS ALVANIS" -"Heroiczna i elegijna pieśń na cześć 
      podporucznika zaginionego w kampanii albańskiej" (1943) - poemat
- "TO AXION ESTI" - "Godnie jest" - (1959) poemat
- "EXI KE MIA TIPSIS YIA TON OURANO" - "Sześć i jedna dla nieba" (1960) - tomik poezji
- "O ILIOS O ILIATORES" - "Król-Słońce" (1971) - tomik poezji
- "TO MONOGHRAMMA" - "Monogram" (1971) 
- "TO FOTODENDRO KE I DEKATI TETARTI OMORFIA" - "Drzewo światła i czternasta piękność" (1971) - tomik poezji
- "MARIA NEFELI" - "Maria Nefeli" (1978) - poemat
- "Poezje wybrane" (1981)
- "HO MIKROS NAUTILOS" - "Mały Marynarz" (1986) 
- "Co Kocham" - (1986) 
- "Poezje Zebrane" -  (1997)
- "EROS, EROS, EROS" - Poezje wybrane i wiersze ostanie (1998)

                       LINKI:

Nobliści - Oddyseus Elitis (pl)

Strona G. Koutsantonisa poświęcona Elitisowi

Fakty i daty z życia poety

Galeria fotografii Elitisa

Galeria Dzieł malarskich Elitisa