Greckie Boże Narodzenie
Kala Christouyenna! - Wesołych Świąt!

St. NicholasPrawie 95% ludności greckiej należy do Kościoła Greckiego - Wschodniego Kościoła Ortodoksyjnego. Przed 1054 r. Wschodni Kościół Ortodoksyjny i Kościół Rzymsko-Katolicki tworzyły jedność. Teologiczne, polityczne i kulturalne różnice rozbiły te kościoły na dwa odrębne organizmy. Według Wschodniego Kościoła Ortodoksyjnego Boże Narodzenie jest dopiero drugim co do ważności świętem. Na pierwszy plan wysuwa się Wielkanoc. Grecki Kościół podobnie jak Kościół Katolicki obchodzi Boże Narodzenie 25 grudnia. Data ta została wybrana i pozostała dlatego iż tego samego dnia na Morzu Śródziemnym czczono perskiego boga słońca Mitrę (Mithras). Innym powodem jest to, że różnica między światłem i ciemnością jest bardzo ważnym aspektem grudnia a na tym kontraście światła i ciemności opiera się cała tradycja grecka. Greckie Boże Narodzenie jest spokojnym, uroczystym okresem. W niektórych regionach poprzedzane jest postem. Gorący okres rozpoczyna się 6 grudnia w dniu Świętego Mikołaja (St. Nicholas), kiedy to wszyscy wymieniają się podarunkami i trwa aż do 6 stycznia - święta Trzech Króli. Na dzień przed Bożym Narodzeniem i Nowym Rokiem dzieci śpiewają coś na wzór kolęd, chodząc od domu do domu. Te kolędy mają błogosławić domostwa. Często kolędy te są śpiewane przy akompaniamencie małych metalowych trójkącików i małych glinianych bębenków. Za śpiew dzieci często nagradzane są słodyczami i suszonymi owocami. Słowo kolęda pochodzi od greckiego tańca zwanego "Choraulein", który był tańczony w Grecji przy muzyce fletowej. W późniejszym okresie rozpowszechnił się on bardzo w Europie a najbardziej we Francji gdzie oprócz muzyki fletowej zaczęto jeszcze śpiewać. Początkowo kolędy śpiewano podczas różnych świąt ale śpiewano je głównie w czasie Bożego Narodzenia. W Grecji Dzień Nowego Roku jest to Dzień Świętego Bazylego (St. Basil) jest to czas dawania sobie prezentów tak jak u nas w Wigilię. Tak więc St. Basil jest to właściwy grecki święty Mikołaj.
St. Nicholas jest także bardzo istotny w Grecji. Jest on świętym - patronem marynarzy. Zgodnie z grecką tradycją jego ubiór jest nasiąknięty solanką, po jego brodzie ścieka woda morska a jego twarz jest pokryta potem gdyż ciężko walczył z falami, które chcą zatopić statek. Grecki statek nigdy nie opuści portu bez ikon na pokładzie przedstawiających Świętego Mikołaja. Po 40 dniach postu Boże Narodzenie jest bardzo oczekiwane przez dzieci tak jak i przez dorosłych. Na świąteczną ucztę kobiety pieką dla całej rodziny ceremonialną "pastries", podawaną po mszy świętej w kościele w dniu Bożego Narodzenia, "Melomakarona" ciasteczka nadziewane orzechami, które się macza w miodzie, "Kourambiedes" białe ciasteczka posypane cukrem pudrem. Na prawie każdym stole można znaleźć "Christopsomo" ("Chleb Chrystusa"). Jest to okrągły bochenek ozdobiony na szczycie krzyżem, wokół którego ludzie stawiają symbole z ciasta przedstawiające wszystko to co oznacza długotrwałość. Jeśli biesiadnicy pochodzą z wyspy i są rybakami na ich stole zobaczysz chleb z rybą, jeśli posiadają farmę lam na ich chlebie będą małe lamy. Choinki nie są powszechnie używane w Grecji. W prawie każdym domu głównym symbolem świąt jest płytka drewniana misa z kawałkiem drutu, na którym misa jest zawieszona poprzez obręcz, od której zwisa gałązka bazylii zawinięta wokół drewnianego krzyża. W misie znajduje się niewielka ilość wody (aby bazylia nie zwiędła). Raz dziennie jeden z członków rodziny, zazwyczaj matka zanurza krzyż i bazylię w poświęconej wodzie i kropi tym każdy pokój w domu. Grecy wierzą że ten rytuał utrzymuje z daleka od domu "Killantzaroi". Killantzaroi są gatunkiem goblinów (albo krasnoludków), które zjawiają się tylko w okresie 12 dni przed świętami Bożego Narodzenia do święta Trzech Króli czyli do 6 stycznia. Te małe kreaturki wychodzą z pod ziemi i wślizgują się do domów przez kominy. Są bardzo złośliwe i łobuzerskie, wywołują pożary, jeżdżą okrakiem na ludzkich plecach, plączą końskie ogony i sprawiają, że mleko robi się zsiadłe. Ogień w kominku jest utrzymywany przez 12 dni i nocy aby powstrzymywał duchy przed wślizgnięciem się przez komin. Ciekawa jest historia wizyt świętego Mikołaja w innych krajach! Nawiasem mówiąc St. Nicholas i St. Claus to nie jest to samo! Oryginalny Santa Claus, - St. Nicholas, urodził się w IV w. w Turcji. Byś on bardzo pobożny od młodych lat, poświęcił swoje życie chrześcijaństwu. Był bardzo hojny dla biednych. Ale katolicy gardzili nim. Wtrącili go do więzienia i torturowali. Został on zapamiętany za swą miłość i wielkoduszność dla dzieci. Dziś jest on patronem marynarzy na Sycylii, w Grecji i Rosji. Jest on też oczywiście patronem dzieci. Barwną legendę o Św. Mikołaju utrzymują żywą Holendrzy. W XVI w. w centrum Holandii, dzieci umieszczały swoje drewniane buty (saboty) za piecem w nadziei, że zastaną w nich niespodziankę. Ten zwyczaj jest wciąż żywy teraz już bez drewnianych butów i jest obchodzony w nocy z 5 na 6 grudnia, dzień przed urodzinami St. Nicholas 6 grudnia, kiedy to dzieci i dorośli wymieniają się podarunkami. Po holendersku St. Nicholas wymawia się Sint Nikolaas, co w końcu stało się angielskim Santa Claus. W 1822 roku Clement C. Moore wydał swój sławny wiersz "A Visit from St. Nick", który później został wydany jako "The Night Before Christmas". Moore jest kreatorem współczesnego obrazu Santa Clausa jako bardzo grubego człowieka w czerwonym ubraniu. Obchodzi on swoje święto 25 grudnia. St Nicholas i St. Claus są ubrani na czerwono i maja białe brody. Ale strój St. Nicholasa przypomina strój biskupi, przybywa on na szarym koniu i nie ma nic wspóolnego z reniferami. Obecnie mówi się, że St. Nicholas pochodzi z Hiszpanii! Prezenty w Grecji są wręczane na St. Basil's Day - 1 stycznia. W tym dniu ma miejsce także "odnowienie wód". Jest to rytuał w którym wszystkie dzbany z wodą są opróżniane i uzupełniane z nowym "St. Basil's Wather". Wielkanoc zawsze była ważniejszym świętem dla Greków ale to się powoli zmienia i święta Bożego Narodzenia staja się coraz ważniejsze. Tradycje się upraszczają ale nadal "chleb Chrystusa" jest podawany przy wielkiej uczcie bożonarodzeniowej. Obecnie w większych miastach można zobaczyć ulice przystrojone w lampki i dekoracje. Ateny są bardzo dobrym przykładem ożywienia świąt, gdzie burmistrz miasta Dimitris Avramopoulos dodał kolorytu świętom Bożego Narodzenia instalując największą w Europie choinkę. Powoli zostaje też przejmowana zachodnia tradycja wysłania kart z życzeniami świątecznymi do przyjaciół i rodziny.

Anna Rutkowska

Kolęda - "Kalin Esperan" wersja I
Kolęda - "Kalin Esperan" wersja II
Kolęda z Macedonii
Kolęda - mid