Święta Góra Atos (Athos)

Półwysep Atos to jeden z trzech półwyspów leżących na południe od półwyspu Chalkidiki, jego długość wynosi 40 km a szerokość w zależności od miejsca od 8 do 18 km, zaś ogólna powierzchnia 400 km kw. Pierwszymi ludźmi którzy zamieszkiwali to miejsce byli Trakowie i Pelazgowie, oba te narody przybyły tam z wyspy Lemnos. Istnieje tam wiele ruin które świadczą że istniały na tym terenie miasta. Jednym z nich było miasto Sani które przeszło do historii dzięki wojnie peloponeskiej, pozostało ono po stronie Aten i zostało zdobyte przez Spartańczyków. Po zawarciu pokoju w dalszym ciągu było ono sojusznikiem  Aten i płaciło im daninę aż do momentu gdy Aleksander założył w tym miejscu nowe miasto Uranopolis, czas jego zburzenia nie jest znany. We wschodniej części półwyspu leżało miasto Akrofoo którego mieszkańcy słynęli z długowieczności. 

Dokładna data rozprzestrzenienia się życia monastycznego (klasztornego) nie jest znana ale w 855 roku Złota Bulla cesarza Bazylego I ogłosiła to oficjalnie. Kiedy klasztory rozprzestrzeniły się po całym półwyspie został wydany statut pisany na koźlęcej skórze a zgodnie z nim Atos uznano za niezależne państwo mnichów. W X wieku na Atos przywędrowali chrześcijanie różnych narodowości którzy również zakładali monastery. Od 1204 roku miejsce to narażone było na grabieże i łaciński prozelityzm jednak w 1224 Teodor Komnen wyzwolił Macedonię co przyniosło temu kres. Pod koniec XIV wieku Święta Góra doznała wielkiego rozkwitu w czasie którego zbudowano wiele nowych monasterów. Potem z kolei ponownie nastał ciężki okres dla tego miejsca gdyż najazdy Katalończyków i liczne grabieże spustoszyły to sanktuarium. W czasie kolejnych wojen na terenie Grecji Atos przechodził z rąk do rąk. 

Obecnie Święta Góra jest niezależną częścią państwa greckiego i ma stolicę w Kareis gdzie znajduje się rezydencja Gubernatora Góry, który podlega Ministerstwu Spraw Zagranicznych. Władzą ustawodawczą jest Świątobliwy Sobór złożony z 20 członków. Władzę administracyjną pełni Święta Wspólnota wybierana na okres 1 roku również złożona z 20 członków. Władzę wykonawczą posiada czteroosobowa Św. Epistasia. Wszelkie przestępstwa rozpatruje sąd miasta Thessaloniki. W skład monasterów wchodzą: odosobnienia, cele, cele kaliwa i skity. 
Odosobnienie - niewielki domek przeznaczony dla jednego micha,  znajdujący się w pobliżu monasteru z którego czerpie on produkty żywnościowe. Mnisi żyjący w odosobnieniach cechują się bardzo wysokim uduchowieniem. 
Cele - to obszerne siedziby mnichów z kaplicą, za niewielką opłatą udostępniane trzyosobowej grupie mnichów. 
Cela - kaliwa - Monaster przydziela ją jednemu lub małej grupie mnichów. Jest to mieszkanie mniejsze od celi z kaplicą wewnątrz i bez działki ziemi. 
Skity - są to zorganizowane wspólnoty złożone z cel, mnisi zamieszkujący je zajmują się rzemiosłem i rękodzielnictwem. Pustelnie - pieczary dla tych którzy życzą sobie spędzić życie w kompletnej samotności. Życie w tym odosobnieniu zaczyna się zawsze przed wschodem słońca kiedy to mnisi na dźwięk gongu udają się do cerkwi na jutrznię i liturgię, następnie zbierają się na swoim skromnym obiedzie składającym się z warzyw. Ryba jest tam jedzeniem przeznaczonym na święta a mięsa nie spożywa się wcale. Niektórzy mnisi studiują teologię lub zajmują się malowaniem ikon, inni pracują w sadach i winnicach oraz robią porządki i remonty. Po nabożeństwie wieczornym ponownie w ciszy zbierają się na skromny posiłek w czasie którego lektor czyta żywoty świętych. Po zachodzie słońca mnisi udają się do swoich cel. Doba każdego mieszkającego tam mnicha dzieli się na trzy 8 godzinne części, jedna przeznaczona jest na modlitwę kolejna na pracę i ta ostatnia na odpoczynek. Mnisi prawosławni wierzą że do zbawienia można dojść tylko przez osobiste mityczne obcowanie z Bogiem. Dla Greków Święta Góra Atos jest kolebką ich religii, duchowym skarbcem zawierającym materiał do studiów teologicznych, filozoficznych, badań historii sztuki bizantyjskiej. Jak w niemal wszystkich klasztorach świata praktykowane są tam pewne tradycje, jedną z najstarszych jest zakaz wstępu kobiet na teren półwyspu. Mężczyźni mogą dostać się na Atos jednak muszą mieć specjalną zgodę i przystosować się na czas pobytu do życia monastycznego. Miejsce to nazywane jest też Ogrodem Bogarodzicy. Wiąże się z tym pewna historia która została spisana w księgach biblioteki Ławry. Mówi ona że Matka Boska chciała mieć udział w głoszeniu ewangelii i zjawił się u niej Archanioł Gabriel ze słowami - Jezus Chrystus, syn twój zleca ci byś nie pouczała ziemi judejskiej a miejsce twoje to macedoński półwysep - Atos. Matka Boska nauczała na tym terenie, pobłogosławiła ludzi tam żyjących i poprosiła aby miejsce to pozostało mimo upływu lat nieskazitelne i nienaruszone, chciała też aby ludzi tam żyjącym nigdy niczego nie zabrakło. Od tamtego czasu miejsce to bywa nazywane - Ogrodem Bogarodzicy. Po Matce Bożej objawił się Archanioł Gabriel pewnemu mnichowi mieszkającemu w celi, w której znajdowała się ikona Matki Boskiej i zaśpiewał on po raz pierwszy hymn - Godnie Jest (Axion Esti) - oraz napisał go palcem na kamiennej płytce. Ikona ta do tej pory przechowywana jest w świątyni Protatu, której osobliwością są freski przedstawiciela starej szkoły macedońskiej. Dzień Pokłonienia się ikonie to 11 czerwca jednak oddaje się jej cześć również w drugi dzień świąt Wielkanocnych, przechodzi wtedy procesja przez wszystkie monastery gdzie robi się przystanki i czyta modlitwy. Długa i skalista linia brzegowa z wielką ilością zatok i cypli obecnie wykorzystywana do budowy portów, które mają za zadanie dostarczyć odpowiednią ilość ryb dla mnichów kiedyś stanowiła doskonałe schronienie dla męczenników, którzy chowali się w pieczarach. Obecnie stanowią one pustelnie.  

Cecylia Wojciechowska

Galeria

Linki:

Strona księdza Stefana Krönunga z Niemiec

Strona Przyjaciół Góry Atos

Relacja z podróży Matina Graya z USA